Format scenariusza filmowego - fragmenty książki

Ogólnie rzecz biorąc, w amerykańskim przemyśle filmowym funkcjonują formaty dwojakiego rodzaju. Są to scenopisy (ang. production scripts albo shooting scripts) oraz scenariusze (ang. spec(ulation) scripts albo selling scripts). Jako scenarzystów, interesują nas wyłącznie scenariusze. Warto o tym pamiętać, gdyż w Europie pojęcie „scenariusz” obejmuje również, do pewnego stopnia, „scenopis”. Do powszechnego użycia wszedł żargon i konwencje formatu z zakresu scenopisarstwa. Często, niestety, jest to nadużywane przez niedoświadczonych scenarzystów w przekonaniu, że tak zbudowane scenariusze wyglądają bardziej profesjonalnie. Tymczasem rzadko kiedy zdarza się sytuacja, w której scenarzysta może przerabiać scenariusz do celów produkcji, więc korzystanie ze scenopisarskiej nomenklatury i konwencji wywołuje efekt odwrotny od zamierzonego. A ty chcesz przecież napisać scenariusz, aby go sprzedać producentowi! Dlatego też niniejsza książka opisuje wyłącznie zasady gramatyki dla scenariuszy, czyli produktów do sprzedania, które przede wszystkim dobrze się czyta. Jedynie w rzadkich, wyjątkowych przypadkach mogą one zawierać elementy zakłócające płynność narracji. Wiele przykładów w książce przedstawia wyjątki albo sytuacje skrajne. Nie powinieneś ich przyjmować za wzór normalnego scenariusza. Odnośnie niego, zapoznaj się z przykładowymi stronami. Jeśli zmienisz albo zlekceważysz obowiązujące konwencje zachodzi obawa, że zostaniesz uznany za mało doświadczonego gryzipiórka. Ryzyko pojawia się szczególnie w przypadku odchyleń od oczekiwanego wyglądu scenariusza oraz anomalii wpadających w oko przy pobieżnym przerzucaniu stron. Należą do nich scenopisarskie nagłówki scen, zagraniczne warianty tworzenia formatu czy też formaty z manuskryptów. Takie nieregularności zostają natychmiast zauważone przez czytających scenariusze profesjonalistów, dokładnie w taki sam sposób, w jaki ty wychwytujesz odchylenia od normy w swojej dziedzinie. Profesjonaliści ci nie czytają scenariuszy tylko dlatego, że uwielbiają beletrystykę. Najczęściej jest to dla nich dodatkowa, żmudna praca na drodze do własnej kariery. Spróbuj więc utrzymać czytelnika w przekonaniu, że trzyma w ręku materiał stworzony przez zawodowca (teraz wiesz, dlaczego mowa jest o czytelniku, nie zaś o redaktorze). Oczywiście, sprzedaje się i oddaje do produkcji również scenariusze odbiegające od już panujących konwencji, jednak ich autorami są scenarzyści, których pozycja w branży jest zawodowo i środowiskowo ugruntowana . Skoro przeczytałeś już więcej niż jedną stronę tej książki, prawdopodobnie nie należysz jeszcze do grona znanych, amerykańskich scenarzystów. Hollywoodzcy konsultanci scenariusza, tzw. script-doktorzy, stale ostrzegają przed odchyleniami od akceptowanego przez nich stylu pisania. Uważają, że wszystkie style, którym sami nie hołdują, są złe i odrzucają je jako „amatorszczyznę”. Swoje racje uzasadniają tym, że przecież cała masa scenariuszy napisanych zgodnie z ich wskazówkami już się sprzedała. Bez wątpienia niektóre style i formaty są faktycznie nieprawidłowe, a ich autorzy postrzegani są jako nie znający się na rzeczy amatorzy2. Niemniej granice tego, co możliwe do zaakceptowania, leżą niewątpliwie dalej niż te, które propagują script-doktorzy. Dowodów na to dostarcza chociażby fakt, że różni script-doktorzy propagują różne style, a wszyscy jako koronny argument przedstawiają sukcesy swoich podopiecznych. Niekiedy to, co jedni zalecają, przez innych jest zakazywane. Tak więc istnienie wielu wariantów formatu może utrzymywać się nie tylko dlatego, że każdy script-doktor lansuje własną „szkołę”. Niewykluczone, że jest wręcz odwrotnie. Opublikowane scenariusze, które można znaleźć w
księgarniach i w Internecie, należą najczęściej do jednej z dwóch kategorii.

• Productions scripts (shooting scripts), czyli scenopisy dostosowane do celów produkcji. Zawierają wskazówki dla operatora i scenografa, które przerywają płynność narracji.

• Formaty teatralne. Czasami można spotkać scenariusze wydane w formie sztuk teatralnych. Styl, w jakim zostały napisane, przypomina czasem spec scripts, ale znacznie różnią się pod względem budowy formatu.

Nie chodzi o to, aby zniechęcać do czytania tego rodzaju scenariuszy, wprost przeciwnie. Warto pamiętać jednak, że pisząc własny, niekoniecznie należy brać za dobrą monetę ich format czy styl. Profesjonaliści, którzy czytają scenariusze szeregują błędy w budowie formatu następująco:

1. odchylenia od standardowych czcionek, formatu arkusza i układu graficznego,
2. używanie specyficznego słownictwa z production scripts, szczególnie w nagłówkach scen,
3. niewłaściwe stosowanie słów pisanych wielkimi literami.